Kastelen van Axel* De naam Axel komt voor het eerst voor in de archiefstukken in het jaar 991 onder de naam Axla. Van de ambachtsheren die zich hierna vestigden is niet veel bekend. In een charter van 1177 wordt melding gemaakt van Walter van Axel, maar waar deze ambachtsheer precies heeft gewoond wordt hierin niet vermeld. . In zijn kroniek van Axel en omgeving schreef Jacob de Hont (1487-1525), die in Axel werd geboren en daar later ook kapelaan, organist, priester en ook nog ontvanger van de kerk is geweest, over een heuvel die begin van de dertiende eeuw zou zijn aangelegd in de Kerckheede (het water nabij de kerk) nadat deze was verzand. Op deze heuvel zou later een kasteel zijn gebouwd met vier torens. Dit is vrijwel het enige wat in de boeken staat over het eerste kasteel van Axel. . Volgens kastelenkenner bij uitstek Dhr. Deenen uit Axel, is het ook niet uitgesloten dat dit kasteel heeft gestaan op de plaats waar het schepenhuis staat afgebeeld (zie 4 op de bijlage). Gezien de ligging en de toepasselijke naam van de Burchstrate (nu Oosterstraat), lijkt het inderdaad mogelijk dat deze straat een oprijlaan of een dreef kan zijn geweest die van het centrum naar het kasteel heeft gelopen.. .
. . Wie de opdrachtgever is geweest voor het bouwen van deze burcht is niet meer na te gaan, wel wordt er uit die periode melding gemaakt van ambachtsheren, zoals in 1201 over de Vlaamse edelman Philips van Axel. Op zegels uit de Vier Ambachten komen achtereenvolgens in 1226 Jan van Axel voor, in 1248 ridder Olivier van Axel en in 1294 ridder Filips van Axel die er tevens schout was. Later komen in de archiefstukken ook nog de families De Vos, Ghistelles, Van der Gracht, Liederkerke, Basta, en d'Ennetières voor, maar wie van deze heren of dames in het kasteel hebben gewoond, is ook niet meer te achterhalen. . In 1295 schijnt het kasteel in vlammen te zijn opgegaan tijdens het midzomernachtfeest waarbij feestvuren werden ontstoken. De gevolgen waren rampzalig zoals een gedicht daaraan herinnert: . In 't jaar 1200 ende viventnegentich mede, Doe verbrende Axele, die goede stede; Kercke, cluse ende ooc hospitale, Castele, molen al te male. . Het kasteel moet daarna opnieuw zijn opgebouwd want op 15 september 1452 brandde het opnieuw in Axel. Deze keer werd het veroorzaakt door Philips de Goede die met zijn legerbende door de stad trok en er "eenen asschen-hoop" van maakte. (zie ook topografie en geschiedenis van de Stad Axel). Bij deze brand moet het herbouwde kasteel geheel verloren zijn gegaan omdat niets meer aan zijn glorie herinnert. Het werd toen bewoond door Adriaan van Voorhout. . .  . . In 1963 werd door de Rijksdienst voor oudheidkundig bodemonderzoek begonnen met een onderzoek naar de funderingsresten van het kasteel van Axel, men slaagde er echter niet in de resten van het eerste kasteel te lokaliseren. Tijdens dat onderzoek heeft men wel de fundering blootgelegd van een bijgebouw en een kapel van een ander kasteel, dat vermoedelijk is gebouwd aan het einde van de vijftiende eeuw. Dus nadat het eerste kasteel van Axel verloren is gegaan heeft men kort daarna een ander gebouwd aan de zuidzijde van de stad. Dit tweede kasteel staat in de archieven beschreven als het "Hof van de Heren van Axel", alleen welke Heren er hebben gewoond staat er jammer genoeg niet bij. . Voor het "Hof van de Heren van Axel" heeft nog een derde optrekje gestaan, het huis van Wulffaert van Borssele (zie 47 op de bijlage). Deze edelman, uit het bekende en machtige Zeeuwse geslacht van de Van Borsselen, zal daar niet in een arbeidershuisje hebben gewoond, maar ongetwijfeld in een aanzienlijk onderkomen zoals een herenhuis, of mogelijk zelfs een klein kasteeltje. . Door de Allerheiligenvloed in 1570 en nadat Axel nog maar eens in brand werd gezet in 1574, ditmaal door de Geuzen, is ook het tweede kasteel met bijgebouwen (kapel en gevangenis) geheel verloren gegaan en is daarna niet meer herbouwd. Op deze plaats, aan het huidige Hofplein nabij de lagere school De Warande, herinnert niets meer van de glorie van weleer en zal zijn bestaan nooit meer verder worden toegelicht. . Bronnen: Middeleeuwse kastelen van Zeeland door J.P. van den Broecke (uitg. Helmar Delft) Archief gemeente Terneuzen, locatie Axel en de heer F.H. Deenen uit Axel. . Info. Dingeman de Koning Prins Hendrikstraat 63 4571HD Axel e.mail: flandria@zeelandnet.nl
|
|
